Tác dụng ngược của thuốc

Tác dụng ngược của thuốc

TT – Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), công dụng ngược của thuốc (ADRs) là những công dụng có hại xảy ra ngoài ý muốn khi tất cả chúng ta dùng một thứ thuốc đúng liều lượng, đúng cách để chữa bệnh, phòng bệnh hoặc chẩn đoán bệnh. Cần lưu ý là dùng quá liều lượng thuốc do khách quan hay chủ quan đều được gọi là ngộ độc thuốc, không thuộc nhóm ADRs.

Có nhiều từ khác nhau được dùng với ý nghĩa gần tương đương như: tính năng phụ (side effect), tính năng không mong ước (unwanted, unpleasant, undesirable) hay công dụng có hại (harmful, noxious); nhưng hiện nay WHO khuyến nghị nên thống nhất dùng từ tính năng ngược (adverse drug reactions, ADRs), vì từ này đúng chuẩn hơn cả về y tế lẫn học thuật.

Ở Mỹ hằng năm có 3-7% số bệnh nhân nhập viện là do ADRs và có 10-20% số bệnh nhân nằm viện bị ADRs.

Ở Mỹ hằng năm có 3-7% số bệnh nhân nhập viện là do ADRs và có 10-20% số bệnh nhân nằm viện bị ADRs.

Theo nguyên nhân, ADRs được chia hai type:

1) ADRs type A: rất hay xảy ra, chiếm 80-90% tổng số. Có thể Dự kiến được do có tương quan đến tính năng dược lý của thuốc. Ví dụ: heparin có tác dụng chống đông máu trọn vẹn hoàn toàn có thể gây ra xuất huyết, thuốc chống dị ứng có thể gây buồn ngủ…

2) ADRs type B: xảy ra hiếm hơn, chỉ chiếm 10-20% tổng số. Thường không hề dự đoán được do sự “bất tương hợp” hay đặc thù riêng, không tương quan tác dụng dược lý của thuốc. Ví dụ nổi bật là dị ứng thuốc – một loại thuốc dùng hoàn toàn bình thường với người này nhưng có thể không tương hợp, thậm chí còn có thể gây sốc phản vệ nguy khốn với người khác.

Nếu căn cứ theo mức độ nặng nhẹ, ADRs lại được chia thêm bốn type là C, D, E và F.

Ở Âu Mỹ, dù một loại thuốc phải qua nhiều kiểm tra gắt gao mới được được cho phép lưu hành, nhưng khi ra thị trường những viện bào chế vẫn luôn có sự theo dõi sát sao những ADRs, còn gọi là thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 4, để kiểm soát và điều chỉnh kịp thời tránh nguy cơ tiềm ẩn cho bệnh nhân. Cuối thế kỷ trước một loại thuốc giảm đau sử dụng lâu năm, khá thoáng đãng là glafenin bị cấm sử dụng; gần đây thuốc trị tiểu đường rosiglitazone, thuốc giảm đau rofecoxib bị rút phép lưu hành.

TS.BS TRẦN BÁ THOẠI(Bệnh viện Ðà Nẵng)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *